ചെങ്ങന്നൂർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രംChengannur Mahadeva Temple

ചെങ്ങന്നൂർ പട്ടണത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത്, പമ്പാനദിക്കരികെ, ഒരേ വട്ടശ്രീകോവിലിൽ ശിവനും പാർവ്വതിയും കുടികൊള്ളുന്നു. സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ മഹാദേവൻ കിഴക്കോട്ടും, പിന്നിൽ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹത്തിൽ ദേവി പടിഞ്ഞാറോട്ടും ദർശനമരുളുന്നു. ഭഗവാനോളം തന്നെ പ്രാധാന്യം ഇവിടെ ദേവിക്കുമുണ്ട്; ദേവിയെ കാണാൻ മാത്രമായി എത്തുന്ന ഭക്തരും ഏറെയാണ്.

മറ്റെങ്ങും അപൂർവ്വമായ ഒരു ആചാരമാണ് ക്ഷേത്രത്തെ പ്രസിദ്ധമാക്കുന്നത് – ദേവി രജസ്വലയാകുന്നുവെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്ന തൃപ്പൂത്ത്. അപ്പോൾ മൂന്ന് ദിവസം ദേവിയുടെ നട അടച്ചിടുകയും, പമ്പയിലെ ആറാട്ടിനുശേഷം നട തുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളം കൂടിയാണ് ചെങ്ങന്നൂർ; ധനു–മകര മാസങ്ങളിലെ ഇരുപത്തിയെട്ട് ദിവസത്തെ ഉത്സവം കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നാണ്.

In the heart of Chengannur town, close to the Pamba river, Shiva and Parvathy share a single round sreekovil. Mahadeva, a self-manifested lingam, faces east; behind him, facing west, stands the Devi in a panchaloha idol. Here the Goddess is honoured as fully as the Lord, and many pilgrims come above all for her.

The temple is best known for a custom found almost nowhere else: Thripputhu, when devotees believe the Devi goes through her monthly cycle. Her shrine then stays closed for three days and reopens after an arattu in the Pamba. Chengannur is also a familiar halt for Sabarimala pilgrims, and the temple's 28-day festival in Dhanu–Makaram is one of the longest in Kerala.

ഹിമാലയത്തിൽ നടന്ന ശിവപാർവ്വതീ വിവാഹത്തോടെയാണ് ഐതിഹ്യം തുടങ്ങുന്നത്. ദേവന്മാരെല്ലാം അവിടെ ഒത്തുകൂടിയപ്പോൾ ഭൂമിയുടെ സന്തുലനം തെറ്റുമെന്ന് ഭയന്ന്, അതു നിലനിർത്താൻ അഗസ്ത്യമുനിയെ തെക്കോട്ടയച്ചു. പമ്പാതീരത്തെ ശോണാദ്രി എന്ന ചുവന്ന കുന്നിൽ അദ്ദേഹം തപസ്സിരുന്നു; അതിനാൽ വിവാഹം കാണാനായില്ല. മുനിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശിവനും പാർവ്വതിയും പിന്നീട് ഇവിടെയെത്തി. ആ സന്ദർശനത്തിനിടെ ദേവി ആദ്യമായി രജസ്വലയായെന്നും, അതു കഴിയുംവരെ ഇവിടെ താമസിച്ചുവെന്നുമാണ് കഥ. ‘ചെങ്കുന്ന്’ എന്ന പേര് കാലക്രമേണ ചെങ്ങന്നൂരായി എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.

മറ്റൊരു നാട്ടുകഥയനുസരിച്ച്, ഒരു കല്ലിൽ അരിവാൾ രാകിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഒരു തൊഴിലാളി അതിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകുന്നത് കണ്ടു; അത് സ്വയംഭൂ ശിവലിംഗമാണെന്ന് പൂജാരിമാർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. പിന്നീട് അരികിൽ ദേവിയെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ് റസിഡന്റായിരുന്ന കേണൽ മൺറോ തൃപ്പൂത്ത് ആചാരത്തെ പരിഹസിച്ച് അതിനുള്ള ധനസഹായം നിർത്തിയെന്നും, സ്വന്തം കുടുംബത്തിലുണ്ടായ ദുരനുഭവത്തിനുശേഷം മനംമാറി ക്ഷേത്രത്തിന് സംഭാവന നൽകിയെന്നും ഭക്തർ പറയുന്നു.

ഐതിഹ്യത്തിനപ്പുറം, കേരളത്തിലെ പഴയ ബ്രാഹ്മണഗ്രാമങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ചെങ്ങന്നൂർ. വഞ്ഞിപ്പുഴ നാടുവാഴികളും പെരുന്തച്ചനും ചേർന്നാണ് ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചതെന്നാണ് പാരമ്പര്യം. പിൽക്കാലത്തുണ്ടായ തീപിടുത്തത്തിൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം നശിച്ചു; ശ്രീകോവിൽ അതിജീവിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ രാജാക്കന്മാരുടെ കാലത്ത് ക്ഷേത്രം പുനർനിർമ്മിച്ചെങ്കിലും പഴയ കൂത്തമ്പലം പിന്നീട് പണിതില്ല. താഴമൺ കുടുംബത്തിനാണ് താന്ത്രികാവകാശം; ഭരണം തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിനാണ്.

The legend begins with the wedding of Shiva and Parvathy in the Himalayas. So many gods gathered there that the earth was said to tilt, and the sage Agastya was sent south to balance it. He settled on a hill by the Pamba called Shonadri – the red hill – and so missed the wedding. To console him, Shiva and Parvathy later came to him here. The story goes that the Devi had her first period during this visit and stayed until it was over, and that the place came to be known as Chenkunnu, the red hill, which became Chengannur.

Another local story tells of a worker who was sharpening his sickle on a stone and saw blood flow from it; the priests recognised a self-manifested lingam, and the Devi was later installed beside it. Devotees also tell of Colonel Munro, the British Resident, who is said to have scoffed at the Thripputhu custom and stopped its funding, then changed his mind after trouble in his own family and made an endowment to the temple.

Beyond legend, Chengannur was one of the old Brahmin settlements of Kerala, and tradition links the temple's building to the Vanjipuzha chiefs and the master craftsman Perunthachan. A fire later destroyed much of the complex; the sanctum survived and the temple was rebuilt under the Travancore kings, though the old koothambalam was never restored. The tantric rites belong to the Thazhamon family, and the temple is administered by the Travancore Devaswom Board.